Złudzenie planowania. Najczęstsze błędy poznawcze w biznesie (część 2).

Widząc w tytule hasło “złudzenie planowania”, pewnie pomyślałeś, że chodzi mi o brak planowania. Byłeś blisko. Brak planowania to w końcu największa zmora przedsiębiorców. Nie umiemy i nie lubimy planować, wolimy zaufać intuicji, podążać za modą albo kopiować cudze sukcesy. Taka nasza natura. Prawdopodobnie to właśnie zaniechanie procesu planowania jest główną przyczyną upadku większości małych i średnich biznesów.

Niestety, sam fakt opracowania planu nie gwarantuje powodzenia. Co gorsza, sporządzenie planu może wygenerować u jego autora nadmierny optymizm, złudzenie zrozumienia i kilka innych błędów poznawczych. Jednym z najbardziej bolesnych jest właśnie złudzenie planowania. Termin ten został wprowadzony do literatury psychologicznej w 1979 roku przez izraelskich naukowców, Daniela Kahnemana i Amosa Tversky’ego. W opublikowanym przez nich artykule (1) złudzenie planowania zostało wyjaśnione jako skłonność do niedoszacowywania czasu potrzebnego do ukończenia danego zadania, nawet jeśli wiemy, że podobny projekt, nasz lub kogoś innego, został ukończony grubo po terminie. W biznesie to istotny problem.

Planując budżet, nowy projekt czy plan marketingowy, zazwyczaj bierzemy pod uwagę najbardziej optymistyczny wariant. To właśnie z tego powodu tak wiele startupowych biznesplanów zakłada milionowe przychody już w pierwszym albo drugim roku działalności. Jednak samo stwierdzenie, że mamy skłonność do niedoszacowywania wymaganego czasu, jak i kosztów, do ukończenia danego projektu, byłoby banalne, gdyby nie konsekwencje tego błędu poznawczego. A te są zwykle poważne: niespodziewana utrata płynności finansowej, zbyt późne szukanie dodatkowych źródeł finansowania, spadek zaufania inwestorów, pogorszenie nastrojów wśród współwłaścicieli i pracowników, a na koniec bankructwo lub wygaszenie działalności. Skala problemu: według różnych szacunków, od 30 do 50 proc. biznesów upada w pierwszych 5 latach działalności.

Ekspert ds. planowania, Bent Flyvbjerk, cytowany w Pułapkach myślenia (PWN, 2012), przenalizował ponad 260 mega inwestycji publicznych na całym świecie. Wnioski wynikające z tej analizy (2) nie pozostawiły suchej nitki na decydentach akceptujących pierwotne plany i przetargi. Aż 90 % projektów infrastrukturalnych było niedoszacowanych, i ich budżety zostały przekroczone o dziesiątki, a niekiedy o setki milionów dolarów.

Wiedza o istnieniu złudzenia planowania może w zasadzie przynieść nam jedno ostrzeżenie. Nie mamy możliwości tworzenia wiarygodnych prognoz długoterminowych, bo z jednej strony zbyt wiele czynników może nam pokrzyżować plany, a z drugiej lubimy się samooszukiwać i udawać mądrzejszych niż jesteśmy, zwłaszcza na etapie planowania.

Warto jest więc mieć plan uwzględniający specyfikę naszej branży, idealnie oparty na porównywalnych danych i wiarygodnych statystykach. A tego nie robi prawie nikt. Czy otwierając mały biznes gastronomiczny (restauracja, kawiarnia, kebab) jego pomysłodawca bierze pod uwagę dane (statystyki, raporty branżowe, studia przypadku podobnych biznesów), które zwiększyłyby jego szanse na sukces?

I jeszcze jedno. Im większy biznes, tym większa szanse, że plan w ogóle powstanie. Ale tu też jest pułapka. Im większy biznes, tym więcej elementów może zawieść.

Planując, zakładajmy raczej wariant pesymistyczny. Inna szkoła zarządzania mówi, że już na etapie planowania warto założyć, że plan nie wypalił, by zastanowić się, co poszło nie tak. W każdym razie na hasła typu “dokładny plan”, “realistyczny biznesplan” czy “podczas planowania wziąłem pod uwagę wszystkie czynniki” powinna nam się każdorazowo zapalać czerwona lampka.

Źródła:
1. Intuitive prediction: biases and corrective procedures, Daniel Kahneman, Amos Tversky, http://www.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a047747.pdf
2.Underestimating Costs in Public Works Projects. Error or Lie?, Bent Flyvbjerg, Mette Skamris Holm, and Søren Buhl, http://flyvbjerg.plan.aau.dk/JAPAASPUBLISHED.pdf


Ps. Chcesz czytać na bieżąco moje posty i od czasu do czasu otrzymać jakiś mały bonus?

Wystarczy, że zapiszesz się na moją listę, a ja zajmę się całą resztą. Dzięki raz jeszcze!

Zgadzam się z Polityką Prywatności

9 thoughts on “Złudzenie planowania. Najczęstsze błędy poznawcze w biznesie (część 2).

  1. Myślę, że z takim problemem spotykają się nie tylko przedsiębiorcy ale także zwykli pracownicy. Jako manager projektu jestem świadom tej skłonności dlatego zawsze staram się sztucznie wydłużyć czas o ile faktycznie mogę sobie na to pozwolić.

  2. Zgadzam się w pełni z autorem. Tworząc plany i biznesplany zawsze należy brać dużą poprawkę na wystąpienie wyjątkowych okoliczności. No chyba że robimy plan finansowy pod wycenę DCF spółki którą chcemy sprzedać ;P

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


+ 8 = 16

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>