Uczmy się od prawdziwych ekspertów

Otrzymałem sygnały, że poprzedni artykuł zatytułowany “Unikajmy porad ludzi sukcesu, czyli błąd selekcji danych w praktyce” wymaga uzupełnienia i dodatkowego wyjaśnienia. Ten post proszę więc potraktować jako ciąg dalszy tamtego wątku.

1. Nie każdy ekspert zasługuje na zaufanie

Ekspertem jest ten, kto posiadł specjalistyczną wiedzę w danej dziedzinie i zyskał dzięki temu uznanie w konkretnej społeczności. Przynajmniej tak nam się wydaje. Dlatego proponuję, w dużym uproszczeniu, przyjąć za właściwy punkt wyjścia do dalszej analizy rozróżnienie na dwa rodzaje ekspertów: na tych fałszywych, i na tych prawdziwych. Co przez to rozumiem?

Ekspertem fałszywym będą nazywał osobę, która jest postrzegana za autorytet w danej dziedzinie, lub za taką się uważa, de facto nim nie będąc. Przyczyną takiego stanu rzeczy mogą być:

- katastrofalne luki w jej wiedzy specjalistycznej, mimo legitymowania się stopniem naukowym,
- skłonność do formułowania reguł mających obowiązywać w danej dziedzinie na podstawie swojego wąskiego doświadczenia,
- pomijanie konsensusu naukowego lub dostępnych danych i statystyk,
- manipulowanie danymi w celu udowodnienia za wszelką cenę swojej teorii czy hipotezy,
- pseudonaukowe wypowiedzi rzucające cień na dotychczasowy dorobek tej osoby,
- lub uzurpowanie sobie prawa do prognozowania w dziedzinach, które są zupełnie nieprzewidywalne, i tym samym wprowadzanie swoimi wypowiedziami w błąd opinii publicznej.

Innym wariantem fałszywego eksperta jest osoba, która funkcjonuje w dziedzinach pseudonaukowych, i w tych kręgach cieszy się estymą i autorytetem, mimo propagowania treści błędnych z naukowego punktu widzenia, i często szkodliwych lub wręcz niebezpiecznych dla zdrowia.

Ekspertem prawdziwym będzie natomiast osoba, która od lat doskonali swoje umiejętności w konkretnej dziedzinie, poznała od podszewki tajniki swojej profesji, i posiada coś, co można nazwać wiedzą ekspercką. To dzięki niej ekspert potrafi rozpoznać w danej sytuacji schematy i prawidła, czego nie potrafi dokonać żaden laik.
Dodam tylko, że nie będzie nim więc astrolog, będący “ekspertem” w dziedzinie pseudonaukowej, rzekomo potrafiący rozpoznać ukryte schematy w układzie gwiazd. Będzie nim natomiast astrofizyk, potrafiący odkryć nową planetę na podstawie spadku jasności gwiazdy podczas tranzytu astronomicznego.

Prawdziwym ekspertem może być zarówno naukowiec, ale też trener sportowy, księgowy, kierowca, analityk finansowy czy handlowiec. Każdy z nich, po latach nauki, szkoleń i na bazie własnego doświadczenia, zyskuje unikalny zestaw umiejętności, z których część wykorzystuje na co dzień, a część w sytuacjach wyjątkowych.

Im lepszy ekspert, tym lepiej poradzi sobie właśnie pod presją czasu, gdy szybko trzeba znaleźć rozwiązanie skomplikowanego problemu na bazie dotychczasowej wiedzy i doświadczenia.

2. Ekspert w biznesie

Nasuwa się jednak pytanie: jak odróżnić eksperta prawdziwego od fałszywego w realiach biznesowych? Kogo warto słuchać, a kogo lepiej zignorować? Oto kilka sugestii:

Fałszywy ekspert w biznesie:

- będzie koncentrował się na własnych sukcesach, własnych pomysłach, opowiadał anegdoty i barwne historie, z czego zazwyczaj dla słuchacza niewiele będzie wynikało, właśnie ze względu na błąd poznawczy zwany błędem selekcji danych lub błędem przetrwania,

- będzie twierdził, że dokładne postępowanie według jego wskazówek zagwarantuje nam sukces,

- będzie miał znacznie więcej wiedzy teoretycznej niż praktycznej, klasycznym przykładem są wykładowcy szkół biznesu, którzy nigdy nie prowadzili własnej firmy (nie mówię o jednoosobowej działalności gospodarczej, bo to najczęściej nie jest firma z prawdziwego zdarzenia)

- na podstawie jednego przykładu (sukcesu lub porażki, własnego lub cudzego) będzie wyciągał wnioski na temat wszystkich firm lub całej branży,

- będzie nam nakazywał konsekwentne trzymanie się planu, bez względu na zmieniające się okoliczności,

- będzie wypowiadał definitywne sądy na wszelkie możliwe tematy, zwłaszcza te, w których jego wiedza jest znikoma (tzw. choroba Noblistów), choć akurat ten punkt nie oznacza, że taka osoba nie jest ekspertem w swojej dziedzinie, ale znacznie zmniejsza takim podejściem swój autorytet, a niekiedy stawia pod dużym znakiem zapytania faktyczną wiedzę w dziedzinie, w której się specjalizuje,

- bazuje na przeterminowanej, nieaktualnej wiedzy, bo wychodzi z założenia, że to, co sprawdzało się wczoraj, będzie sprawdzało się jutro – to bodajże największy błąd wielu przedsiębiorców – w efekcie nie czuje potrzeby, by stale monitorować otoczenie rynkowe, trendy, a także kondycję własnej firmy i jakość relacji pracowniczych.

Prawdziwy ekspert w biznesie:

- będzie koncentrował się na strategiach, które są skuteczne w większości sytuacji biznesowych,

- będzie miał świadomość, że stosowanie nawet najskuteczniejszych, sprawdzonych w wielu sytuacjach strategii zwiększa jedynie prawdopodobieństwo finalnego sukcesu, ale go w żaden sposób nie gwarantuje,

- będzie mówił o tym, co koniecznie trzeba wiedzieć, a co można pominąć, lub czego można douczyć się później,

- będzie wiedział, jakie priorytety pojawiają się na każdym etapie prowadzenia firmy,

- jeśli będzie podpierał się teorią, to będzie to robił w kontekście wiedzy praktycznej,

- będzie nam zalecał modyfikację naszych planów nie rzadziej niż raz na trzy miesiące,

- będzie świadom, że w wielu sytuacjach w grę wchodzi czysty przypadek, jednocześnie wiedząc, że szczęście sprzyja przygotowanym, przez co odpowiednia wiedza ma kolosalne znaczenie,

- będzie zalecał ćwiczenia, praktyki, staże, udział w symulacjach, wszystko po to, by zdobyć wiedzę unikalną dla danej dziedziny,

- będzie świadom ograniczeń swojej wiedzy, i gdy konkretne zadanie wykracza poza jego kompetencje, będziesz szukał pomocy innych specjalistów,

- będzie zawsze ze wszystkim na bieżąco – wie dokładnie, co dzieje się w jego firmie, ale też śledzi trendy rynkowe i poczynania konkurencji,

- do wiążących wniosków dochodzi metodą prób i błędów, szukając optymalnego rozwiązania tam, gdzie to tylko możliwe,

- przywiązuje dużą wagę do mierzenia i monitorowania wskaźników, które są kluczowe dla jego biznesu,

- jest świadom, że nie ma dróg na skróty, a pierwszym elementem na drodze do ewentualnego sukcesu jest perfekcyjne opanowanie podstaw.

Z powyższym rozróżnieniem wiąże się jedna ważna sprawa: fakt, iż ktoś odniósł sukces, nie czyni z niego jeszcze eksperta, choć najczęściej tak jest.  Nigdy bowiem nie wiadomo, jak wiele zawdzięcza on przypadkowi, a ile posiadanym umiejętnościom. I odwrotnie, ekspert może nigdy nie zrobić kariery naukowej czy może nigdy nie odnieść sukcesu w biznesie. Pamiętajmy przecież, że w grę wchodzi masa innych czynników, które są niezależne od poziomu wiedzy eksperckiej: przypadek, stan zdrowia, relacje pracownicze, lokalizacja firmy czy nawet bieżąca koniunktura w danej branży.

Powyższa lista obejmuje oczywiście tylko kilkanaście różnic, jakie wydają się oczywiste. Zapewne jest ich dużo więcej, proszę więc potraktować powyższe zestawienie jako orientacyjny punkt wyjścia do oceniania poczynań ekspertów, jakich wokół nas i w przestrzeni medialnej jest całe mnóstwo. Zachęcam też do zamieszczania w komentarzach własnych propozycji.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


+ 1 = 6

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>