Sztuka jasnego myślenia – Rolf Dobelli – recenzja

Książek poświęconych kwestiom błędów poznawczych jest na polskim rynku wydawniczym mało, dlatego każda nowa pozycja powinna cieszyć. Podobnie jest ze “Sztuką jasnego myślenia”. Autor wprowadza czytelnika w świat irracjonalnych zachowań, prezentując katalog “systematycznych odstępstw od racjonalności, od optymalnego, logicznego, rozsądnego myślenia i zachowania”[1]. Co prawda czytelnik obyty z tematem nie znajdzie tu żadnych nowości, a jedynie streszczenie dokonań takich naukowców jak Daniel Kahneman, Dan Ariely czy Gerd Gigerenzer, ale mimo to lekturę zaliczyłbym do obowiązkowych.

Książka ma jednak drugie dno, które jest w zasadzie ciekawsze od samej treści. Mianowicie Rolf Dobelli dopuścił się dosyć bezczelnego plagiatu prac takich autorów jak Nassim Taleb [2, lista zarzutów], Christopher Chabris [3, lista zarzutów] czy Kathryn Schulz, cytując ich bez adnotacji, a także korzystając z identycznych przykładów jak w oryginalnych pracach. To dwa bardzo poważne zarzuty, i co najciekawsze, autor się do nich przyznał, a na swojej stronie zamieścił osobny dział z dokonanymi korektami [4]. Sprawa jest jednak jeszcze bardziej skomplikowana, bo Dobelli z Talebem przez długi czas się przyjaźnili, a wstępna wersja “Czarnego łabędzia” Taleba trafiła do konsultacji w pierwszej kolejności właśnie do Dobelli’ego. Teraz Taleb publicznie traktuje Dobelli’ego jako zdrajcę i plagiatora. Paradoksalnie, potyczka obu panów nakręca sprzedaż ich książek, które od dłuższego czasu notowane są na listach bestellerów.

1. Główna idea zawarta w tej publikacji:

Błędy poznawcze i logiczne odpowiadają za wiele niewłaściwych decyzji, jakie zdarzyło nam się popełnić. Dlatego wiedza o tego typu błędach jest bezcenna, i jako narzędzie do podejmowania choćby ciut lepszych decyzji powinna być szeroko propagowana. Z tego punktu widzenia książka spełnia swoją rolę, przybliżając przeciętnemu czytelnikowi mało znane pułapki w codziennym myśleniu.

2. Co warto wiedzieć o autorze książki?

Rolf Dobelli [5] to przede wszystkim przedsiębiorca oraz pisarz. Jest m.in. założycielem firmy getAbstract [6], która zajmuje się popularyzowaniem książek biznesowych, oferując ich … streszczenia. Być może dlatego “Sztuka jasnego myślenia” sprawia wrażenie pobieżnego streszczenia prac naukowców i innych pisarzy? Paradoksalnie, książki Taleba też są tam oferowane w wersjach skróconych.

3. Cytaty warte przytoczenia:

“Błąd przeżywalności polega na tym, że ponieważ w życiu codziennym osiągnięcia są bardziej widoczne niż niepowodzenia, to systematycznie przeceniasz szanse na odniesienie sukcesu.
Za każdym pisarzem, który odniósł sukces, kryje się stu innych, których książki się nie sprzedają. A za każdym z nich znowu jest stu takich, którym nie udało się znaleźć wydawcy. ” [7]

4. Strategia biznesowa warta uwagi:

W zasadzie nie strategia, tylko przestroga, ale warto ją przytoczyć. Cytat pochodzi z rozdziału poświęconemu tendencji samoobronnej:
“jeżeli firma ma za sobą wspaniały rok, zarząd uzasadnia to doskonałymi decyzjami, swoim niestrudzonym wkładem i dynamiczną, dodającą energii kultura przedsiębiorstwa. Natomiast jeśli miniony rok był dla firmy kiepski, to winę ponosi mocne euro, decyzje rządu, podstępne praktyki Chińczyków, ukryte cła Amerykanów i w ogóle powściągliwe decyzje konsumenckie. Sukcesy przypisuje się sobie, niepowodzenia czynnikom zewnętrznym”. [8]

sztuka-jasnego_6682Źródło: Wydawnictwo Laurum

 

5. Czy autor mnie przekonał do swojej koncepcji?

Problem z tą książką polega na tym, że autor nie prezentuje zbyt wielu własnych przemyśleń. Skupia się na dosyć wiernym cytowaniu źródeł i prac, na których oparł swoje krótkie artykuły. Inna sprawa: trzeba przyznać, że tytuł jest nieco mylący, bo to w zasadzie nie książka o “jasnym myśleniu”, tylko bardziej katalog błędów poznawczych, które raczej sprawiają, że podejmuje gorsze decyzje, a nie lepsze. Tytuł byłby uprawiony, gdyby autor skupił się na strategiach radzenia sobie z owymi błędami, ale w książce znajdziemy raczej jedno- lub dwuzdaniowe konkluzje, czasem dosyć niestrawne, jak chociażby, w podsumowaniu złudzenia działania: “Jeżeli sytuacja jest niejasna, nie rób nic, zupełnie nic, dopóki nie będziesz mógł tej sytuacji trochę lepiej ocenić” [9]. Niestety, taka konkluzja jest nawet niebezpieczna w odbiorze, bo autor nie wspomina, jaką sytuacją ma na myśli, a przecież mogą się zdarzyć sytuacje faktycznie groźne, gdy trzeba podejmować decyzje natychmiast.

6. Styl:

Nieco zbyt lakoniczny, zważywszy na stopień skomplikowania błędów poznawczych i bogatą literaturę w tym temacie.

7. Do kogo jest skierowana ta książka?

Przede wszystkim dla czytelników, którym obce są prace Kahnemana, Ariely’ego i innych psychologów i ekonomistów behawioralnych. Książkę można też traktować jako lekturę uzupełniającą do “Pułapek myślenia” Kahnemana, “Ruletki nawyków” Davida McRaneya czy “Potęgi irracjonalności” Dana Ariely’ego.

8. Moja ocena książki:

- Styl: 6/10
- Treść: 8/10
- Jakość edytorska: 10/10
- Ocena łączna: 8/10

9. Spis treści – “Sztuka jasnego myślenia”:

WSTĘP
BŁĄD PRZEŻYWALNOŚCI. Dlaczego warto odwiedzać cmentarze
ZŁUDZENIE SYLWETKI PŁYWAKA. Czy Harvard jest dobrym, czy złym uniwersytetem? Nie wiemy tego
EFEKT NADMIERNEJ PEWNOŚCI SIEBIE. Dlaczego systematycznie przeceniamy własną wiedzę i umiejętności
SPOŁECZNY DOWÓD SŁUSZNOŚCI. Nawet kiedy miliony ludzi twierdzą głupotę, nie staje się ona dzięki temu prawdą
EFEKT UTOPIONYCH KOSZTÓW. Dlaczego lepiej zignorować przeszłość
REGUŁA WZAJEMNOŚCI. Lepiej nie pozwalaj nikomu postawić sobie drinka
EFEKT POTWIERDZENIA (CZĘŚĆ 1). Bądź czujny, kiedy słyszysz o „szczególnym przypadku”
EFEKT POTWIERDZENIA (CZĘŚĆ 2). Murder your darlings
EFEKT AUTORYTETU. Dlaczego lepiej nie szanować autorytetów
EFEKT KONTRASTU. Lepiej zostaw w domu swoje przyjaciółki-modelki
BŁĄD DOSTĘPNOŚCI. Dlaczego wolisz skorzystać z niewłaściwej mapy niż z żadnej
PUŁAPKA „BĘDZIE GORZEJ, ZANIM SIĘ POLEPSZY”. Włącz lampkę ostrzegawczą, kiedy słyszysz o „bolesnej drodze”
BŁĄD TWORZENIA OPOWIEŚCI. Dlaczego nawet prawdziwe historie kłamią
EFEKT WIEDZY PO FAKCIE. Dlaczego warto pisać dzienniki
WIEDZA SZOFERA. Dlaczego nie należy traktować poważnie prezenterów wiadomości
ZŁUDZENIE KONTROLI. Masz mniej pod kontrolą, niż sądzisz
MOTYWACJA PRZEZ ZACHĘTĘ. Nigdy nie płać prawnikowi stawki godzinowej
REGRESJA DO ŚREDNIEJ. Wątpliwe osiągnięcie lekarzy, doradców, coachów i psychoterapeutów
TRAGEDIA WSPÓLNEGO PASTWISKA. Dlaczego rozsądni ludzie nie odwołują się do rozsądku
EFEKT WYNIKU. Nigdy nie oceniaj decyzji na podstawie rezultatu
PARADOKS WYBORU. Dlaczego więcej znaczy mniej
BŁĄD „LUBIĘ CIĘ”. Działasz nierozsądnie, bo chcesz być lubiany
EFEKT POSIADANIA. Nie przywiązuj się do rzeczy
CUD. Konieczność nieprawdopodobnych wydarzeń
SYNDROM GRUPOWEGO MYŚLENIA. Dlaczego zgoda bywa niebezpieczna
IGNOROWANIE PRAWDOPODOBIEŃSTWA. Dlaczego kumulacje są coraz wyższe
EFEKT ZEROWEGO RYZYKA. Dlaczego płacisz zbyt wiele za zerowe ryzyko
ZASADA NIEDOBORU. Dlaczego smakują nam te ciastka, których jest mało
ZANIEDBYWANIE MIARODAJNOŚCI. Jeśli usłyszysz w Wyoming tętent kopyt i zobaczysz biało-czarne paski…
ZŁUDZENIE GRACZA. Dlaczego nie ma równoważącej siły losu
EFEKT ZAKOTWICZENIA. Jak koło fortuny zawraca nam w głowie
ROZUMOWANIE INDUKCYJNE. Jak pozbawić kogoś milionów
NIECHĘĆ DO STRATY. Dlaczego bardziej zwracamy uwagę na złe twarze niż na przyjemne
PRÓŻNIACTWO SPOŁECZNE. Dlaczego zespoły są leniwe
WZROST WYKŁADNICZY. Dlaczego złożony papier przerasta nasze myślenie
KLĄTWA ZWYCIĘZCY. Ile zapłacisz za jedno euro?
PODSTAWOWY BŁĄD ATRYBUCJI. Nigdy nie pytaj autora, czy jego powieść jest autobiograficzna
BŁĄD PRZYCZYNOWOŚCI. Dlaczego nie powinieneś wierzyć w bociana
EFEKT HALO. Dlaczego pięknym ludziom łatwiej jest zrobić karierę
ALTERNATYWNE ŚCIEŻKI. Gratulacje! Wygrałeś w rosyjską ruletkę
BŁĄD PROGNOZOWANIA. Jak szklana kula zniekształca twoje spojrzenie
BŁĄD KONIUNKCJI. Dlaczego przekonujące historie potrafią uwieść
FRAMING. C’est le ton qui fait la musique
ZŁUDZENIE DZIAŁANIA. Dlaczego czekanie i bezczynność są taką męką
EFEKT POMINIĘCIA. Dlaczego jesteś albo rozwiązaniem – albo problemem
TENDENCJA SAMOOBRONNA. Dlaczego nigdy ty sam nie jesteś winny
ADAPTACJA HEDONISTYCZNA. Dlaczego należy wybierać najkrótszą drogę do pracy
BŁĄD AUTOSELEKCJI. Nie bądź zdziwiony, że istniejesz
BŁĄD ASOCJACJI. Dlaczego doświadczenie czasami ogłupia
SZCZĘŚCIE NOWICJUSZA. Bądź ostrożny, jeśli na początku wszystko dobrze się toczy
DYSONANS POZNAWCZY. Jak małymi kłamstwami poprawiasz sobie samopoczucie
HIPERBOLICZNE OBNIŻENIE WARTOŚCI. Chwytaj dzień – ale tylko w niedzielę, proszę
POSŁOWIE
ZAŁĄCZNIK Podziękowania
Literatura
Opinie o książce
Do polskiego wydania

10. Informacje dodatkowe:

Oficjalna strona autora:
http://www.dobelli.com/

Zarzuty Nassima Taleba wobec Dobelli’ego:
http://www.fooledbyrandomness.com/dobelli.htm

Zarzuty Christophera Chabrisa wobec Dobelli’ego:
http://blog.chabris.com/2013/09/similarities-between-rolf-dobellis-book.html

Oficjalna strona wydania polskiego:
http://www.laurum.pl/b1573-sztuka-jasnego-myslenia.htm

Źródła:
[1] “Sztuka jasnego myślenia”, Rolf Dobelli, Laurum, 2014, str. 10
[2] http://www.fooledbyrandomness.com/dobelli.htm
[3] http://blog.chabris.com/2013/09/similarities-between-rolf-dobellis-book.html
[4] http://www.dobelli.com/book-corrections
[5] http://en.wikipedia.org/wiki/Rolf_Dobelli
[6] http://www.getabstract.com/en/
[7] “Sztuka jasnego myślenia”, Rolf Dobelli, Laurum, 2014, str. 13-14
[8] ibidem, str. 149

Dziękuję redakcji Wydawnictwa Laurum za udostępnienie egzemplarza recenzenckiego.

[9] ibidem, str. 145

2 thoughts on “Sztuka jasnego myślenia – Rolf Dobelli – recenzja

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


3 + 2 =

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>