Category Archives: Historie sukcesu i porażek

Sukces w ujęciu Malcolma Gladwella

Kim jest Malcolm Gladwell, wie niemal każdy, kto interesuje się biznesem, psychologią lub ekonomią. Ten etatowy dziennikarz New York Timesa, jak wielu jego kolegów po piórze, zyskał międzynarodowy rozgłos jedna nie za sprawą artykułów, ale książek. W zasadzie każda z jego publikacji osiągnęła status bestsellera, począwszy od “Błysku” i “Punktu przełomowego”, przez “Poza schematem” i “Co powiedział pies”, a skończywszy na najnowszym tytule, “Dawid i Goliat”. W efekcie Gladwell wzbogacił się o kilkanaście milionów dolarów, a jeśli przedstawicielowi dużej korporacji przyjdzie do głowy zaprosić go na wygłoszenie prelekcji, będzie musiał liczyć się z wydatkiem minimum 80 tysięcy dolarów. Oszałamiający sukces.

Jednak czym tak naprawdę wyróżniają się jego książki spośród tysięcy innych? Co sprawia, że czytelnikom na całym świecie w zasadzie obojętna jest tematyka, którą Gladwell porusza w kolejnej publikacji. I tak ją wykupią w ponadmilionowym nakładzie z powodu nazwiska autora na okładce. Najprostszą odpowiedzią na tak zadane pytanie, choć z pewnością mocno zaskakującą, jest zjawisko zwane “gladwelizmem“.

Jak ironicznie zauważają niektórzy krytycy, to zupełnie nowy gatunek literacki. Tak  – literacki  – nie ma tu mowy o pomyłce. “Gladwelizm” polega, w największym skrócie, na subiektywnej interpretacji badań naukowych i zjawisk społecznych, co z kolei prowadzi do wyciągania zbyt dalekosiężnych wniosków, na dodatek na bazie zbyt małej próbki danych. Bez wątpienia, Gladwell okazał się w tym gatunku niezrównanym mistrzem.

Subiektywność interpretacji prac, na jakie się Gladwell powołuje, sprawia, że nieustannie musi on balansować między prawdą a półprawdą. Dla wielu czytelników jego książki to literatura popularnonaukowa, wyjaśniająca w uproszczonej, ale maksymalnie uczciwej formie, implikacje niektórych prac naukowych, głównie z dziedziny ekonomii, psychologii i socjologii. Dla innych jego twórczość to nic innego jak mistrzowskie opowiadanie historyjek i anegdot, wymieszanych z dobrze udokumentowanymi faktami.

Co ciekawe, Gladwella czytają nawet najwięksi jego krytycy i wrogowie. Z dwóch powodów. Po pierwsze, jego książki czyta się jednym tchem. Jest tam wszystko, co powinno znaleźć się w dobrej opowieści. Wyrazisty bohater, konflikt, próba jego rozwiązania, błądzenie i porażki, a na koniec, zaskakująca puenta. Po drugie, jeśli chcesz krytykować twórczość jakiegokolwiek pisarza, musisz najpierw zapoznać się z jego książkami. Niby proste, choć odnoszę wrażenie, że większość komentatorów jego publikacji jednak nie czytało, lub czytało bardzo pobieżnie.

Wśród wielu wątków, jakie porusza Gladwell, jest temat, który interesuje niemal każdego czytelnika. Mianowicie, jak odnieść sukces i jakie czynniki za nim stoją. Próbą odpowiedzi na te pytania jest, jakżeby inaczej, bestsellerowa książka “Poza schematem”, ze znamiennym podtytułem: “sekrety ludzi sukcesu”. Świetna lektura. Wiele zawartych w niej wniosków jest trafnych i zaskakujących. Ale nie wszystkie, i tu zaczyna się cała opowieść.

Najwięcej kontrowersji wywołało jedno zdanie, które zostało następnie podchwycone i spopularyzowane przez dziesiątki innych publicystów, pisarzy i samych czytelników. W pełnym brzmieniu brzmi ono następująco: “Badacze ustalili (nawet) magiczną liczbę godzin ćwiczeń konieczną do osiągnięcia prawdziwej biegłości w jakiejś dziedzinie: wynosi ona dziesięć tysięcy godzin.” [1] Dla laików to zabrzmi jak niezaprzeczalny fakt. Mamy tu naukowców, mamy tu uogólnienie na wszystkie dziedziny, i mamy konkretną receptę na sukces. A pikanterii dodaje fakt, że Gladwell użył sformułowania “magiczna liczba”, jak w ckliwej powieści dla młodzieży. Ale nie tylko laicy uwierzyli na słowo autorowi. Cała rzesza czytelników, nawet tych dobrze orientujących się w terminologii psychologicznej, bezrefleksyjnie przyjęła wersję autora za dobrze udokumentowaną i wiarygodną.

Prawda jest niestety bardziej skomplikowana, choć stosunkowo łatwo do niej dotrzeć, sięgając do źródeł, na jakie powołuje się pisarz. Zacznijmy od tego, że Gladwell opiera się w głównej mierze na badaniach Andersa Ericssona, który sformułował teorię “celowego ćwiczenia”. Zajmował się on analizowaniem sukcesów wśród mistrzów i ekspertów, i na bazie wyników swoich eksperymentów doszedł do wniosku, że najlepsi z najlepszych poświęcali na żmudne ćwiczenia i treningi średnio 10 000 godzin, zanim osiągnęli mistrzostwo w swoim fachu. Kluczowym słowem jest tu “średnio”, bo Ericsson nigdy nie twierdził, że 10 000 to niezbędne minimum dla każdego mistrza w dowolnej dziedzinie. W niedawno opublikowanym artykule Ericsson przyznał dosadnie, że w żadnej swojej pracy naukowej nie użył terminu “zasada 10 000 godzin”, a wyniki jego badań zostały opacznie zinterpretowane, z Gladwellem na czele. [2]

Publikacja “Poza schematem” sprawiła, że wnioski z nieznanych szerzej badań Ericssona zostały spopularyzowane w wersji zniekształconej, czyli takiej, na jakiej Gladwell mógł oprzeć swoją tezę. Stąd gladwellowska formuła, reguła, lub zasada 10 000 godzin. Jego zdaniem, 10 000 godzin ćwiczeń to minimum, które jest niezbędne do odniesienia sukcesu. Nieprzypadkowo znajdziemy w książce przykłady ludzi sukcesu, których biografie potwierdzają tę “regułę”. Zarówno Beatlesi, jak i Bill Gates, którym autor poświęca najwięcej miejsca, spędzili co najmniej 10 000 godzin ćwiczeń, zanim osiągnęli sukces. Zresztą o tym, jak bardzo “Poza schematem” odbiega od naukowych standardów, jest jedno, głęboko zapadające w pamięć zdanie. Na pytanie, jakie Gladwell zadaje sobie i czytelnikom: “Czy reguła dziesięciu tysięcy godzin to ogólny przepis na sukces?, proponuje następującą metodę: “Sprawdźmy tę hipotezę na dwóch przykładach” [3]. Na dwóch!

Co by się jednak stało, gdybyśmy wzięli pod uwagę fakty pominięte przez autora? A więc, po pierwsze, Gladwell nagiął wnioski Ericssona do własnej tezy, i zamiast średnio 10 000 godzin, nagle mamy minimum 10 000 godzin, co jest kolosalną różnicą. Po drugie, biorąc Beatlesów i Gatesa za przykłady potwierdzające prawdziwość tezy Gladwella, pominął on dziesiątki tysięcy programistów i zespołów muzycznych, które albo odniosły sukces, ćwicząc dużo mniej lub dużo więcej, lub które nie odniosły sukcesu, mimo żmudnych ćwiczeń idących w tysiące godzin. To typowy błąd przeżywalności, zwany też błędem selekcji danych lub efektem antropicznym. Polega na skupianiu się na tych danych, które są dostępne, z pominięciem tych, do których nie udało się dotrzeć, lub które zostały pominięte, świadomie lub przypadkowo.

Niezamierzonym skutkiem ukazania się tej książki okazało się więc spopularyzowanie jakże uproszczonej wizji sukcesu. A ileż osób uwierzyło w tę “magiczną zasadę”!

Drugim poważnym nadużyciem ze strony Gladwella jest wykreowanie wrażenia, że o sukcesie w dużej mierze decyduje … data urodzenia. Teoria zaprezentowana przez Gladwella nosi wszelkie znamiona wiarygodności. Przykład: zdaniem autora idealnym rocznikiem dla osób, które odniosły największy sukces w Dolinie Krzemowej, był zakres dat 1954-1955. Na bazie półstronicowej analizy autor dochodzi do wniosku, że osoby urodzone przed 1952 rokiem, gdy zaczynała się era komputerów, czyli w okolicach roku 1972, należały już do starego systemu (komputery mainframe) i nie chciały ryzykować utraty pracy w imię niepewnej przyszłości (rozwój komputerów osobistych). Z kolei osoby urodzone po 1958 roku, były zdaniem Gladwella zbyt młode na sukces, bo nie miały wystarczającego doświadczenia w programowaniu (bo nie miały gdzie ćwiczyć, w przeciwieństwie do Gatesa i jego kolegów z Seattle). Nie jest więc żadnym zaskoczeniem, że daty urodzenia najbardziej znanych postaci z Doliny Krzemowej pasują zaskakująco dobrze do wysuwanej przez autora tezy: Bill Gates urodził się w 1955 roku, Paul Allen w 1953 r., Steve Ballmer w 1956 r., Steve Jobs w 1955 r, a Eric Schmidt w 1955 r. [4] Gladwell trzyma się tej tezy także w innym rozdziale, opisując losy nowojorskich prawników żydowskiego pochodzenia, którzy zrobili spektakularne kariery w w latach 70-tych, gdy na znaczeniu i popularności zaczęły zyskiwać fuzje i wrogie przejęcia firm. Tu znowu jednym z głównym czynników odpowiadających za sukces była data narodzin, a dokładnie rok 1930, wyznaczający środek niżu demograficznego [5].

Niestety, z taką interpretacją faktów historycznych są dwa problemy. Po pierwsze, przy zastosowaniu odwrotnej metodologii, moglibyśmy dojść do podobnych wniosków. Wystarczyłoby wziąć pod lupę jakikolwiek rocznik, a następnie dopasować do niego konkretny trend społeczny czy kulturalny. Gwarantuję, że po przekopaniu się przez przepastne tomy roczników statystycznych i innych danych źródłowych, z pewnością natrafilibyśmy na zjawisko, które wyniosłoby na piedestał całe pokolenie, a być może tylko jeden konkretny rocznik. Tym sposobem mogłoby się okazać, że każdy rocznik ma swoich bohaterów i ludzi sukcesu, tylko w dziedzinach mniej spektakularnych niż programowanie czy zawód prawnika. Tej tezy nie jestem oczywiście w stanie teraz udowodnić, jednak takie ćwiczenie myślowe pokazuje, że wśród tysięcy zjawisk i danych zawsze możemy znaleźć to, czego szukamy. I odnoszę wrażenie, że Gladwell właśnie tak postąpił. Pokazał nam wyjątkowość pewnych roczników, mimo że każdy, po skrupulatnej analizie, odsłonił by nam swoich ludzi sukcesu.

Druga sprawa wymagająca komentarza to fakt, iż Gladwell, snując opowieści o rozmaitych sposobach na odniesienie sukcesu, nadmiernie eksponuje rolę czynników zewnętrznych. W zasadzie treść “Poza schematem” można by ująć w jednym zdaniu: żeby odnieść sukces, musisz mieć niesamowite szczęście. Nie dość, że trzeba urodzić się w odpowiednim czasie, i mieć jeszcze zapewnione sprzyjające warunki rozwoju, to na dodatek pewne cechy uwarunkowane są kulturowe, więc nie bez znaczenia jest też miejsce urodzenia. Ale na tym nie kończy się długa lista warunków, jest ich w książce znacznie więcej. Jednak wszystkie z nich mają ścisły związek z tzw. determinizmem społecznym. Gladwell eksponuje bowiem w swych opowieściach te czynniki sukcesu, na które nie mamy wielkiego wpływu. I chwała mu za to, bo akurat to w pewien sposób demitologizuje sukces w popularnym rozumieniu tego słowa. Co więcej, autor niejednokrotnie podkreśla, że sukces zależy od wielu czynników. Mimo to pomija wpływ genów, pomija indywidualne predyspozycje, pomija indywidualne skłonności do trzymania się wyznaczonego treningu, a wreszcie pomija przypadki, które spełniają wszelkie założenia jego tez, ale które zakończyły się porażką, a nie sukcesem.

To wszystko sprawia, że przedstawionym przez Gladwella historiom brak obiektywności. Najczęściej jest wyeksponowany tylko jeden czynnik,który przyczynił się do sukcesu, i który  – co może najbardziej irytować  – uznawany jest za czynnik kluczowy. Inne czynniki zostały pominięte, a jeśli nawet zostały uwzględnione, to autor poświęca im znacznie mniej miejsca, jakby bagatelizował ich rolę.

Ps. O Gladwellu i “zasadzie” 10 000 godzin pisałem już wcześniej, i zapewne jeszcze nie raz będę wracał do tego tematu [6].

[1] “Poza schematem”, Malcolm Gladwell, Znak, 2009, str. 49
[2] W artykule: “Training history, deliberate practise and elite sports performance: an analysis in response to Tucker and Collins review  – what makes champions?”, K Anders Ericsson, Br J Sports Med 2013 47: 533-535 originally published online October, 30, 2012
Ericsson używa takich słów:
“Given that this is my first opportunity to comment on ‘the 10 000 h rule’—a term that I do not use in my own papers— it is important to point out the differences and inconsistencies with our research findings and the popular internet view.”
[3] “Poza schematem”, Malcolm Gladwell, Znak, 2009, str. 57
[4] ibidem, str. 71
[5] ibidem, str. 149
[6] http://ekonomiaprzetrwania.pl/mit-10-000-godzin-malcolma-gladwella/

Uczmy się od prawdziwych ekspertów

Otrzymałem sygnały, że poprzedni artykuł zatytułowany “Unikajmy porad ludzi sukcesu, czyli błąd selekcji danych w praktyce” wymaga uzupełnienia i dodatkowego wyjaśnienia. Ten post proszę więc potraktować jako ciąg dalszy tamtego wątku.

1. Nie każdy ekspert zasługuje na zaufanie

Ekspertem jest ten, kto posiadł specjalistyczną wiedzę w danej dziedzinie i zyskał dzięki temu uznanie w konkretnej społeczności. Przynajmniej tak nam się wydaje. Dlatego proponuję, w dużym uproszczeniu, przyjąć za właściwy punkt wyjścia do dalszej analizy rozróżnienie na dwa rodzaje ekspertów: na tych fałszywych, i na tych prawdziwych. Co przez to rozumiem?

Ekspertem fałszywym będą nazywał osobę, która jest postrzegana za autorytet w danej dziedzinie, lub za taką się uważa, de facto nim nie będąc. Przyczyną takiego stanu rzeczy mogą być:

- katastrofalne luki w jej wiedzy specjalistycznej, mimo legitymowania się stopniem naukowym,
- skłonność do formułowania reguł mających obowiązywać w danej dziedzinie na podstawie swojego wąskiego doświadczenia,
- pomijanie konsensusu naukowego lub dostępnych danych i statystyk,
- manipulowanie danymi w celu udowodnienia za wszelką cenę swojej teorii czy hipotezy,
- pseudonaukowe wypowiedzi rzucające cień na dotychczasowy dorobek tej osoby,
- lub uzurpowanie sobie prawa do prognozowania w dziedzinach, które są zupełnie nieprzewidywalne, i tym samym wprowadzanie swoimi wypowiedziami w błąd opinii publicznej.

Innym wariantem fałszywego eksperta jest osoba, która funkcjonuje w dziedzinach pseudonaukowych, i w tych kręgach cieszy się estymą i autorytetem, mimo propagowania treści błędnych z naukowego punktu widzenia, i często szkodliwych lub wręcz niebezpiecznych dla zdrowia.

Ekspertem prawdziwym będzie natomiast osoba, która od lat doskonali swoje umiejętności w konkretnej dziedzinie, poznała od podszewki tajniki swojej profesji, i posiada coś, co można nazwać wiedzą ekspercką. To dzięki niej ekspert potrafi rozpoznać w danej sytuacji schematy i prawidła, czego nie potrafi dokonać żaden laik.
Dodam tylko, że nie będzie nim więc astrolog, będący “ekspertem” w dziedzinie pseudonaukowej, rzekomo potrafiący rozpoznać ukryte schematy w układzie gwiazd. Będzie nim natomiast astrofizyk, potrafiący odkryć nową planetę na podstawie spadku jasności gwiazdy podczas tranzytu astronomicznego.

Prawdziwym ekspertem może być zarówno naukowiec, ale też trener sportowy, księgowy, kierowca, analityk finansowy czy handlowiec. Każdy z nich, po latach nauki, szkoleń i na bazie własnego doświadczenia, zyskuje unikalny zestaw umiejętności, z których część wykorzystuje na co dzień, a część w sytuacjach wyjątkowych.

Im lepszy ekspert, tym lepiej poradzi sobie właśnie pod presją czasu, gdy szybko trzeba znaleźć rozwiązanie skomplikowanego problemu na bazie dotychczasowej wiedzy i doświadczenia.

2. Ekspert w biznesie

Nasuwa się jednak pytanie: jak odróżnić eksperta prawdziwego od fałszywego w realiach biznesowych? Kogo warto słuchać, a kogo lepiej zignorować? Oto kilka sugestii:

Fałszywy ekspert w biznesie:

- będzie koncentrował się na własnych sukcesach, własnych pomysłach, opowiadał anegdoty i barwne historie, z czego zazwyczaj dla słuchacza niewiele będzie wynikało, właśnie ze względu na błąd poznawczy zwany błędem selekcji danych lub błędem przetrwania,

- będzie twierdził, że dokładne postępowanie według jego wskazówek zagwarantuje nam sukces,

- będzie miał znacznie więcej wiedzy teoretycznej niż praktycznej, klasycznym przykładem są wykładowcy szkół biznesu, którzy nigdy nie prowadzili własnej firmy (nie mówię o jednoosobowej działalności gospodarczej, bo to najczęściej nie jest firma z prawdziwego zdarzenia)

- na podstawie jednego przykładu (sukcesu lub porażki, własnego lub cudzego) będzie wyciągał wnioski na temat wszystkich firm lub całej branży,

- będzie nam nakazywał konsekwentne trzymanie się planu, bez względu na zmieniające się okoliczności,

- będzie wypowiadał definitywne sądy na wszelkie możliwe tematy, zwłaszcza te, w których jego wiedza jest znikoma (tzw. choroba Noblistów), choć akurat ten punkt nie oznacza, że taka osoba nie jest ekspertem w swojej dziedzinie, ale znacznie zmniejsza takim podejściem swój autorytet, a niekiedy stawia pod dużym znakiem zapytania faktyczną wiedzę w dziedzinie, w której się specjalizuje,

- bazuje na przeterminowanej, nieaktualnej wiedzy, bo wychodzi z założenia, że to, co sprawdzało się wczoraj, będzie sprawdzało się jutro – to bodajże największy błąd wielu przedsiębiorców – w efekcie nie czuje potrzeby, by stale monitorować otoczenie rynkowe, trendy, a także kondycję własnej firmy i jakość relacji pracowniczych.

Prawdziwy ekspert w biznesie:

- będzie koncentrował się na strategiach, które są skuteczne w większości sytuacji biznesowych,

- będzie miał świadomość, że stosowanie nawet najskuteczniejszych, sprawdzonych w wielu sytuacjach strategii zwiększa jedynie prawdopodobieństwo finalnego sukcesu, ale go w żaden sposób nie gwarantuje,

- będzie mówił o tym, co koniecznie trzeba wiedzieć, a co można pominąć, lub czego można douczyć się później,

- będzie wiedział, jakie priorytety pojawiają się na każdym etapie prowadzenia firmy,

- jeśli będzie podpierał się teorią, to będzie to robił w kontekście wiedzy praktycznej,

- będzie nam zalecał modyfikację naszych planów nie rzadziej niż raz na trzy miesiące,

- będzie świadom, że w wielu sytuacjach w grę wchodzi czysty przypadek, jednocześnie wiedząc, że szczęście sprzyja przygotowanym, przez co odpowiednia wiedza ma kolosalne znaczenie,

- będzie zalecał ćwiczenia, praktyki, staże, udział w symulacjach, wszystko po to, by zdobyć wiedzę unikalną dla danej dziedziny,

- będzie świadom ograniczeń swojej wiedzy, i gdy konkretne zadanie wykracza poza jego kompetencje, będziesz szukał pomocy innych specjalistów,

- będzie zawsze ze wszystkim na bieżąco – wie dokładnie, co dzieje się w jego firmie, ale też śledzi trendy rynkowe i poczynania konkurencji,

- do wiążących wniosków dochodzi metodą prób i błędów, szukając optymalnego rozwiązania tam, gdzie to tylko możliwe,

- przywiązuje dużą wagę do mierzenia i monitorowania wskaźników, które są kluczowe dla jego biznesu,

- jest świadom, że nie ma dróg na skróty, a pierwszym elementem na drodze do ewentualnego sukcesu jest perfekcyjne opanowanie podstaw.

Z powyższym rozróżnieniem wiąże się jedna ważna sprawa: fakt, iż ktoś odniósł sukces, nie czyni z niego jeszcze eksperta, choć najczęściej tak jest.  Nigdy bowiem nie wiadomo, jak wiele zawdzięcza on przypadkowi, a ile posiadanym umiejętnościom. I odwrotnie, ekspert może nigdy nie zrobić kariery naukowej czy może nigdy nie odnieść sukcesu w biznesie. Pamiętajmy przecież, że w grę wchodzi masa innych czynników, które są niezależne od poziomu wiedzy eksperckiej: przypadek, stan zdrowia, relacje pracownicze, lokalizacja firmy czy nawet bieżąca koniunktura w danej branży.

Powyższa lista obejmuje oczywiście tylko kilkanaście różnic, jakie wydają się oczywiste. Zapewne jest ich dużo więcej, proszę więc potraktować powyższe zestawienie jako orientacyjny punkt wyjścia do oceniania poczynań ekspertów, jakich wokół nas i w przestrzeni medialnej jest całe mnóstwo. Zachęcam też do zamieszczania w komentarzach własnych propozycji.

Efekt pewności wstecznej i efekt wyniku na przykładzie relacji medialnych na temat Rona Wayne’a, współzałożyciela Apple’a

Źródłem naszych błędów jest zazwyczaj niewiedza lub niekompetencja. W przypadku relacjonowania historii Rona Wayne’a [1], jednego z trzech współzałożycieli firmy Apple, dziennikarze wykazali się zarówno słabym researchem, jak i błędną interpretacją faktów [2].

Jego historia, w interpretacji współczesnych mediów, wygląda mniej więcej tak:

1 kwietnia 1976 roku Steve Jobs, Steve Wozniak i Ron Wayne założyli firmię Apple, sporządzając i podpisując umowę spółki, w wyniku której dwóch pierwszych założycieli otrzymało po 45 % udziałów, a Ron pozostałe 10 %. Jednak 12 dni później Ron Wayne sprzedał swoje udziały za kwotę 800 dolarów i wycofał się z tego biznesu. Decyzja ta okazała się najgorszą z możliwych. Dziś owe 10 % udziałów w firmie Apple warte byłoby, według różnych szacunków, od 20 do 35 miliardów dolarów. Dlatego Ron Wayne jest uważany za największego nieudacznika w historii biznesu, bo gdyby zachował do dziś swoje udziały, byłby dziś jednym z najbogatszych ludzi na świecie.

Zapoznawszy się z tą historią, zapaliło mi się światełko ostrzegawcze. Czegoś mi tu brakowało, coś mi tu nie pasowało, i co najważniejsze, w tak przedstawionej historii kryje się kilka poważnych błędów poznawczych, na czele z błędem pewności wstecznej (ang. hindsight bias – czyli “ocenianie przeszłych zdarzeń jako bardziej przewidywalnych niż były w rzeczywistości”) [3], efektem wyniku (ang. outcome bias – czyli “nieracjonalne ocenianie przeszłych decyzji w momencie, gdy są już znane ich skutki”) [4] czy złudzeniem zrozumienia [5]. Postanowiłem sięgnąć więc do źródła, czyli sprawdzić, jak do całej sprawy odnosi się sam zainteresowany. Okazało się, że Ron Wayne jest obecnie pełnym wigoru 80-latkiem, który udziela wywiadów, pisze książki i co najciekawsze, przyznaje, że ani minuty nie żałował decyzji podjętej w 1976 roku. A to oznacza, że niepochlebne wobec niego komentarze w mediach nie mają wiele wspólnego z rzeczywistością, są jedynie subiektywną interpretacją poszczególnych dziennikarzy, którzy na dodatek nie zapoznali się z opinią bohatera opisywanej historii.

Posłuchajmy więc wersji zdarzeń Rona Wayne’a, która w skrócie wygląda mniej więcej tak (opracowanie własne na podstawie wywiadu dostępnego poniżej [6]):

“1 kwietnia 1976 roku faktycznie podpisaliśmy w moim mieszkaniu umowę założycielską firmy Apple, w wyniku której otrzymałem 10 % udziałów. Nawet opracowałem pierwszy projekt logo, z Newtonem pod jabłonią. Z Jobsem znaliśmy się z firmy Atari, w której obaj pracowaliśmy. Ja już miałem spore doświadczenie w biznesie, ale moja niedawna inwestycja nie wypaliła i przez dwa lata spłacałem spore długi. Dlatego do nowych przedsięwzięć podchodziłem z dużą rezerwą. Skąd wzięło się owe 10 % udziałów. Otóż Jobs i Wozniak nieustannie się spierali ze sobą, choćby o to, że Wozniak nie chciał przekazać wyłącznych praw do płyty głównej firmie Apple, ale chciał ją też wykorzystywać poza firmą dla swojego indywidualnego zysku, na co Jobs nie chciał się zgodzić. Konfliktów zresztą było wiele, i z każdym dniem ich przybywało. A ja miałem być rozjemcą w sprawach konfliktowych, z prawem decydującego głosu, dlatego zostałem w ogóle zaproszony do udziału w projekcie. Jednak pierwsze zlecenie na 100 komputerów, obarczone dużym ryzykiem klapy finansowej, plus duża pożyczka, jaką zaciągnął Jobs, sprawiły, że ryzyko przekroczyło dla mnie akceptowalny próg. Dlatego wycofałem się. A dziś tego nie żałuję. Ryzyko było dla mnie zbyt duże, po drugie nie pasowaliśmy do siebie charakterami. Ja byłem starszy od obu założycieli o 14 lat, i szukałem raczej stabilizacji, a nie niepewnych przedsięwzięć. A w Apple’u pojawiłem się na moment jako niedoszły rozjemca sporów, a nie czynny współudziałowiec. I gdybym został tam miesiąc albo rok dłużej, to i tak pewnie bym się wycofał. To nie była moja bajka.”

Wersja Wayne’a wydaje się spójna i wiarygodna. Można by oczywiście zadać sobie pytanie, czy Wayne nie racjonalizuje swojej “niefortunnej” decyzji sprzed, jakby nie było, niemal 40 lat, a jego pamięć co do motywów jego decyzji nie uległa zniekształceniu. Tego nie jesteśmy jednak w stanie dociec, i być może sam zainteresowany nigdy do końca tego nie będzie pewny. Jednak to, co mówi dziś, powinno być dla każdego dziennikarza relacjonującego tę historię punktem wyjścia do jakichkolwiek rozważań, a nie faktem pomijanym i zapomnianym.  Niech za komentarz posłużą więc jego własne słowa: “Kiedy zdarzy ci się być w kluczowym momencie historii, nie zdajesz sobie wtedy z tego sprawy“. [7]

I nie zapominajmy, że w międzyczasie Apple mogło zbankrutować, gdyby nie wymuszona przed sąd pomoc ze strony Microsoftu w kwocie 150 milionów dolarów [8]. A po drugie, przy kolejnych rundach inwestycyjnych owe 10 % należące do Rona Wayne’a mogło zmniejszyć się do 1 %, a nawet 0,1 %. A na koniec, znając już obie wersje tej historii  – medialną i samego zainteresowanego  – zadajmy sobie pytanie: jak my sami zachowalibyśmy się w jego sytuacji w 1976 roku, nie wiedząc oczywiście, że Apple zostanie w przyszłości jedną największych firm na świecie? I apel na końcu: nie osądzajmy ludzi tylko i wyłącznie na podstawie ich decyzji z przeszłości, bo nie znamy wszystkich czynników i motywatorów stojących za daną decyzją. A jeśli już zabieramy się za relacjonowanie historii, zacznijmy od źródeł, a nie od opinii powielanych przez inne media [9].

Źródła:

[1] http://pl.wikipedia.org/wiki/Ronald_Wayne
[2] http://pierwszymilion.forbes.pl/4-najgorsze-pomysly-jakie-kazdy-start-up-ma-pod-reka,artykuly,189414,1,1.html
[3] http://pl.wikipedia.org/wiki/Efekt_pewno%C5%9Bci_wstecznej
[4] http://pl.wikipedia.org/wiki/Efekt_wyniku
[5] Pułapki myślenia, Daniel Kahneman, PWN, 2012, str. 270: “Nic nie poradzisz, że choć dane, którymi dysponujesz, są ograniczone, to jednak traktujesz je tak, jakby były pełne i wyczerpujące. Z dostępnych informacji budujesz najlepszą możliwą opowieść, a jeśli historia jest udana, zaczynasz w nią wierzyć”.
[6] https://www.youtube.com/watch?v=LwxFi2r8aFQ
[7] Słowa Rona Wayne’a z wywiadu dla CNN: “But when you’re at a focal point of history, you don’t realize you’re at a focal point of history.
[8] http://www.wired.com/2009/08/dayintech_0806/
[9] http://www.fool.com/investing/general/2013/04/01/the-sad-tale-of-a-forgotten-apple-co-founder-and-h.aspx

Zainteresowanych tą fascynującą i mało znaną historią odsyłam do wywiadu z Ronem Waynem: